تصویر ذهنی کودکان از منظر خیابانهای شهری

خیابان به لحاظ ساختاری و محتوایی بخش مهمی از انتظام فضایی شهر را تشکیل میدهد. منظر خیابان همچون منظر شهری واجد ابعاد عینی و ذهنی است. از سویی کودکان که موضوع مهمی در مطالعات محیطی در چند دهه گذشته بوده‌اند، به سبب مقیاس ذهنی و جسمی متفاوتی که با بزرگسالان دارند، تصویر ذهنی متفاوتی از خیابان خواهند داشت. مقیاس ذهنی و جسمی کودک نسبت به بزرگسالان متفاوت است ِ و این موضوع در شهر و طراحی شهری امروزین کشور کمتر مورد توجه قرارگرفته اسـت. از آنجا که کـودکـان دنیای تخیلی خاص خویش را دارند، بسیاری از ایشان در طبقات سنی زیر هفت سال، دنیا را به گونه‌ای مجسم می‌کنند که باید باشد و نه آنگونه که هست .به همین دلیل آفرینش گونه‌ای از محیط که برای آنها پذیرفتنی و دوستداشتنی باشد، بـدون شناخت طـراح از ایشان، حاصل نمی‌شود. باید پذیرفت که خیابان فضایی ارتباطی است که جهت دهنده، تقسیم کننده و تقویت کننده ساختار شهر است.

موضوع تصویر ذهنی نخستین بار به وسیله لینچ در 1960 مطرح شـد و پـس از آن دیـگـران نیز بـه ایـن مـوضـوع پرداخته و آن را تا اندازهای گسترش دادند. لینچ عاملهای پنجگانه راه، لبه، نشانه، گره و منطقه را به عنوان برجسته‌ترین عوامل در ادرا ک شهروندان از شهر طبقه‌بندی نمود, Lynch )  1960 )

تصویر ذهنی کودکان از محیط بسیار وسیع میباشد و شامل موارد زنده و غیرزنده با هم است؛ بدین معنی که گونه‌های مختلف گلها، درختان، چمن، عناصر مختلف همچون ابر، خورشید، موجوداتی همچون سگ، پرنده، پروانه و حتی رویدادهای طبیعی همچون باران، نور و رنگین کمان را شامل می‌شود. همچنین اغلب ممکن است تصویر ذهنی کودک شامل مواردی باشد که در محیط حضور نداشته و زاده تخیل او باشد. این امر به دو دلیل عمده است :نخست این که نگرش کودکان به محیط به گونه‌ای است که ممکن است با واقعیت متفاوت باشد، زیرا آنها محیط را آنگونه که باید باشد، تجسم میکنند. دوم بسیاری از آنها، شخصیت‌های خیالی در ذهن دارنـد که در طول روز با او بـازی، گفت وگو و در یک کلام زندگی می‌کنند. 

در هر صورت آشکار است که توجه به محیط در کودک وجود داشته و حتی در سنین پنج تا هفت سالگی، دریافت کودک از محیط نسبت به قبل پیش از پنج سالگی پیشرفت می‌کند .کودک با همه تیزبینی به اجزای محیط نگاه میکند و سعی در به خاطر سپردن آنها نیز دارد. زیرا به باور پیاژه کودک در این دوره میتواند در غیاب شی آن را بازنمایی کند ( 1990, Simon, Piaget   )و افزون بر توصیفات گفتاری، توانایی ترسیم کردن آنها را نیز دارد.

منابع:

اسدپور، علی، برزگر، پریا و کشاورزی، نیلوفر، تصویر ذهنی کودکان از منظر خیابانهای شهری. فصلنامه علمی _ پژوهشی مطالعات شهری، 27، 1396.

دیدگاه شما چیست؟