نقش شهرداری در ارتقای اخلاق شهروندی

اخلاق شهروندی را ميتوان مجموعه‌ای از قوانين و عرف‌های اجتماعي تعريف كرد كه بتوانند در شهرها به دست اندركاران و ساكنان اين شهرها برای زندگي هماهنگ و بدون تنش چه با يكديگر و چه با محيط زيست و به توسعه پايداری كمك كند. از اين منظر اخلاق شهروند از اركان اساسي زندگي اجتماعي و فرهنگي انسان در جامعه امروز است و يكي از مباحث اساسي جامعه شهری در هر دوره تاریخی از زندگی انسان محسوب می‌شود. اخلاق یک قلمروی مهم در زندگی اجتماعی و معرفتی هر فرد شناخته می‌شود و چه بسا حتی بیش از هر چیز یک وسیله تنظیم کننده در روابط اجتماعی انسان‌ها نیز تلقی شود. اخلاق مدافع منافع اجتماعی و گروهی اعضای یک جامعه است و در این راه عهده‌دار نوعی آگاهی است که آنها را به مرور به مخاطب خود منتقل می‌کند.

به طور کلی پیدایی جوامع شهرنشینی در تاریخ، به عصر انقلاب نئولیتیک یعنی عصری که انسان از مرحله شکار و گردآوری خوراک به عصر بهره‌برداری از زمین قدم نهاد و منابع معیشتی خود را بر اقتصاد یک جا نشینی و گسترش دهات در بین‌النهرین، مصر و هند بنا نهاد، برمی‌گردد. شهر در فارسی باستان « خشت » به معنی پادشاهی ( قلمرو پادشاه ) تعریف شده است. بدین ترتیب شهر یا شهرستان در کاربرد امروزی جایگاه پادشاهی و مرکز قدرت سیاسی و حکومت بوده است. تعریف شهر از نظر فارابی این چنین است « مکان تجمع و تشکل اجتماعی و استقرار انسانی در مقیاس معین ».

برای حفظ یکپارچگی در کلان شهرها باید اولین گام در جهت حفظ نظم و انظباط شهری برداشته شود. برای این منظور باید اصول و قواعد خاصی از جانب مسئولین شهری تدوین گردد. ولی این اصول باید به گونه‌ای تدوین گردند که برای عموم مردم قابل لمس و اجرا باشد. دورکیم معتقد است که برای حفظ نظم در شهرها باید قوانین، بر اساس اصول اخلاقی تدوین گردند. البته او معتقد است که اصول عقلانی علاوه بر عقلانیت نیاز به احساسات نیز دارند. اگر اصول و قواعد منحصرا عقلانی و به دور از درک احساسات افراد جامعه باشند، نوعی حکومت استبدادی به وجود می‌آید و این قوانین پایداری چندانی نخواهند داشت؛ بنابراین عقل و احساس دو رکن اصلی اخلاق محسوب می‌شوند. وقتی قوانین وضع شده احساسات افراد جامعه را در نظر بگیرند، تحمل و پذیرش آن از طرف عموم مردم راحت‌تر صورت می‌پذیرد.

اگر چه امروز مفاهيم اخلاق شهر و شهروندی همراه با مفاهيم مدرن و در قالبي نو به مخاطبان عرضه مي‌شود، اما اخلاق هميشه يک قلمرو مهم در زندگي اجتماعي و معرفتي هر فرد شناخته مي‌شود و چه بسا پيش از هر چيز يک وسيله تنظيم کننده در روابط اجتماعي انسانها نيز تلقي شود، اخلاق در شکل اجتماعي‌ا‌‌ش يک ضرورت است.1

عمده فعالیت‌های مدیریتی شهرها بر عهده سازمان شهرداری است. از جمله اقداماتی که شهرداری‌ها ملزم به انجام آن هستند آموزش اصول شهروندی، اخلاق شهروندی و همچنین فرهنگ پذیری اسلامی ایرانی در چارچوب قوانین و مقرارت وضع شده کشوری است. مهم‌ترین و در عین حال اصلی‌ترین رکن یک شهر شهروندان آن جامعه است که در ابتدا باید با حق و حقوق خود و همچنین حقوقی که بر ذمه آنان است آشنا شوند تا سازمان مربوطه بتواند مابقی وظایف خود را در راه توسعه پایدار پیش برد.

منابع:

  1. اوردخانی، مهدیه، صالحی امیری، سید رضا و پورقاسم میانجی، مهدی، نقش شهرداری در ارتقاء اخلاق شهروندی ( شهرداری منطقه 17 تهران )، فصلنامه مطالعات مدیریت شهری، 5، 15.

دیدگاه شما چیست؟